Ժուան Քաբրալը մի բարձրահասակ մեքսիկացի էր, որ աշխատում էր հորեղբորս այգում, որթատունկերը էտելու ժամանակ: Նա մի աղքատ մարդ էր, որի ամբողջ ունեցվածքը իր կին Կոնսուելյան էր՝ Պաբլո և Պանչո որդիների հետ միասին, երեք դստրիկները, իր կաղ զարմիկ Ֆեդերիկոն՝ չորս շների ու մի կատվի ուղեկցությամբ, կիթառը, հին կոտորակի հրացանը և արդեն վաղուց պառաված ձին, որ քաշում էր դատարկ ամանեղենի շրըխկ-թըրխկոցով լիքը ծածկած սայլը:
Այդ առավոտ ես ու հորեղբայրս հանդարտ զրուցում էինք ագարակի բակում, երբ ճանապարհի ծայրին երևաց սայլը, և Ժուանը իր ամբողջ թափառական խմբի հետ միասին ուղղվեց մեր կողմը:
— Սա ի՞նչ է,- զարմացավ հորեղբայրս:
— Մեքսիկացիներ են,- ասացի:
— Ի՞նչ գիտես,- նորից զարմացավ հորեղբայրս:
— Շներին նայիր,- բացատրեցի ես: — Մեքսիկացիները պարզ ու ազնվասիրտ ժողովուրդ են: Ամենաաղքատ մեքսիկացին էլ շների մի ամբողջ ոհմակ է պահում: Նրանք հնդկացիների և ուրիշ ազնվազարմ ցեղերի խառնուրդ են:
— Ի՞նչ են ուզում,- ասածիցս անհանգստացավ հորեղբայրս:
— Աշխատանք,- ասացի ես,- դա դեմ է նրանց ազնվազարմ բնությանը, բայց կյանքն ստիպում է, որ աշխատեն:
Ինչպես երևում է, հորեղբորս բոլորովին չհուզեց իմ ճառը:
— Որթատունկերս ես ինքս եմ էտելու,- հայտարարեց նա:
— Նրանց ի՞նչ,- ասացի ես,- կշրջվեն ու կգնան մի ուրիշ ագարակ:
Բեռնասայլակը դանդաղ ագարակի բակը մտավ, և Ժուան Քաբրալը բարձրահասակ մեքսիկացու իր ողջ վերհությամբ ողջունեց մեզ՝ «Բուենոս դիաս, ամիգոս»: Հետո կոտրտված անգլերենով տեղեկացավ.
— Այստեղ աշխատանք կճարվի՞ մի ուժեղ մեքսիկացու համար:
— Այսինքն ո՞ւմ համար,- հարցրեց հորեղբայրս ինձ:
— Ինձ համար,- ասաց մեքսիկացին,- Ժուան Քաբրալի:
— Ժուան Քաբրալ,- կրկնեց հորեղբայրս,- չէ, աշխատանք չկա:
— Ինչքանո՞վ,- Ժուանն անտեսեց հորեղբորս պատասխանը:
— Ի՞նչ է ասում,- հորեղբայրս չհասկացավ մեքսիկացու ասածը ու, սարսափելի շփոթված, մի ծխախոտ վառեց:
— Նա ուզում է իմանալ, թե որքա՞ն ես վճարելու,- թարգմանեցի ես:
— Վճարելու մասին ո՞վ բան ասաց: Ես աշխատող չեմ վարձում:
— Հետո ի՞նչ,- ասացի ես,- նա համենայն դեպս ուզում է իմանալ: Նա հրաշալի գիտի, որ դու աշխատող չես վարձում:
Հորեղբայրս շվարեց:
— Երեսուն սենթ,- կասծածելով ասաց նա: — Ես ճապոնացիներին ժամը երեսուն սենթ եմ վճարում: Ուրիշ ագարակատերեր քսան կամ քսանհինգ են տալիս:
— Ժամը երեսուն սենթ,- ասացի մեքսիկացուն:
— Չէ,- ասաց Ժուանը,- բավական չէ: Իմ տանը լիքը սոված բերան կա էս ձմեռ:
— Ի՞նչ,- անհանգստացավ հորեղբայրս: Նա անընդհատ նեղվում էր ու Ժուանի ասածներից ոչինչ չէր հասկանում, այնպես որ՝ ես ստիպված էի թարգմանել մեքսիկացու ամեն խոսքը:
— Ասում է՝ երեսուն սենթը բավական չէ: Նա դրանով իր տան բոլոր սովածներին այս ձմեռ չի կերակրի:
— Ովքե՞ր են այդ սովածները:
— Կարծում եմ այս ամբողջ թափառախումբն էլ սոված է,- ասացի ես:
Հորեղբայրս շրջվեց սայլի կողմը:
— Որտե՞ղ են սրանք ապրում,- հետաքրքրվեց նա:
— Չգիտեմ: Մի տեղ գնում են էլի:
Ժուան Քաբրալը կանգնած էր մեր արևոտ բակում, արձանի նման անշարժ ու լուռ: Նրա շներից մեկը ձանձրանալով մոտեցավ հորեղբորս ու ձեռքը լիզեց: Հորեղբայրս վեր թռավ ու վախեցած շուրջը նայեց:
— Սա ի՞նչ է,- հարցրեց նա ինձ:
— Մեքսիկացու շներից մեկն է,- ասացի ես: Շունը տխուր աչքերով նայեց հորեղբորս ու պոչը շարժեց:
— Ասա՝ թող հեռու գնա:
— Հեռու գնա,- խնդրեցի ես: Շունը վերադարձավ թափառախմբի մոտ: Հորեղբայրս նայում էր (ավելի ճիշտ կլինի ասել՝ ուսումնասիրում էր), թե շունն ինչպես վազեց-անցավ բակի մյուս կողմը: Երբ շունը պառկեց սայլի ստվերում, հորեղբայրս ասաց.
— Սովորական շուն է: Դրանցից հարյուրներով փողոցներում կան:
— Ճիշտ է,- ասացի ես;
— Մի պեննի էլ չարժե:
— Պեննիի կեսի կեսն էլ չարժի,- ասացի ես,- վրան երկու դոլար էլ տաս, չեմ վերցնի:
— Ինձ որ վրան երեք դոլար էլ տաս, չեմ վերցնի: Բանի պետք չի: Նապաստակ կամ դրա նման մի բան կարո՞ղ է բռնել:
— Երբեք:
— Գողերի կարող է վախեցնել:
— Երբեք,- ասացի ես: — Նա դուրս կգա ու կլիզի գողերի ձեռքերը:
— Ուրեմն՝ ի՞նչ օգուտ դրանից:
— Ոչ մի օգուտ:
— Չեմ հասկանում,- համառեց հորեղբայրս,- ինչո՞ւ են այդ անպետք շներից չորս հատ պահում:
— Մեքսիկացիներ են,- ասացի ես,- պարզ մեքսիկացի մարդիկ են:
— Ես լսել եմ, որ բոլոր մեքսիկացիները գողեր են:
— Նրանք վերցնում են այն ամենը, ինչ-որ հողում արմատներ չունի:
— Իմ տանը տասներեք սոված բերան կա, ինձ չհաշված: Երեսուն սենթը բակական չէ,- ասաց Ժուանը:
— Տասներեք բերա՞ն,- զարմացավ հորեղբայրս:
— Նա կենդանիներին էլ է հաշվում:
— Չեմ կարծում, թե նա որթատունկ էտել իմանա,- ասաց հորեղբայրս:
— Որթատունկ էտել գիտե՞ք,- հարցրի ես մեքսիկացուն:
— Ոչ սենյոր, ես զինվոր եմ:
— Ի՞նչ ասաց,- չհասկացավ հորեղբայրս:
— Նա զինվոր է,- ասացի ես,- քաջ զինվոր:
— Պատերազմն արդեն վերջացել է,- Ժուանին հայտնեց հորեղբայրս:
Ըստ երևույթին նրանք իրար չէին հասկանում, և բարձրահասակ մեքսիկացին բեռնասայլակից հանեց իր հին կոտորակի հրացանը ու նշան բռնեց ճիշտ այնպես, ինչպես զինվորներն են անում կրակելիս: Երբ հորեղբայրս տեսավ կոտորակի հրացանը, վատ զգաց իրեն: Նա կանգնեց իմ ետևում և, ձեռքը մեկնելով, խստորեն խոսեց մեքսիկացու հետ:
— Հեռացրու հրացանը,- ասաց նա: — Ես չեմ ուզում, որ ինչ-որ մեքսիկացի պատահաբար սպանի ինձ: Ես հավատում եմ քեզ:
Հետո, անհանգստացած ինձ դառնալով, ասաց.
— Թող հեռու տանի էդ անտեր հրացանը: Նա հիմա կսպանի ինձ՝ ցույց տալու համար, որ ինքն իսկապես զինվոր է:
— Չի սպանի,- ասացի ես:
— Հեյ, ասաց հորեղբայրս Ժուան Քաբրալին,- ես ոչ մեկի օգնության կարիքը չեմ զգում:
Մեքսիկացին քայլ արեց դեպի առաջ:
— Երեսուն սենթը, ինձ չհաշված, տասներեք հոգու կերակրելու համար բավական չէ,- պնդեց նա:
Հետո հրացանը մի կողմ դրեց, և հորեղբայրս հազիվ էր շունչը տեղը բերել, երբ նորից քիչ մնաց հավասարակշռությունը կորցնի. սայլի ծածկի տակից նրան էին նայում հինգ երիտասարդ մեքսիկացու դեմքեր:
— Այն ի՞նչ մարդիկ են,- խզված ձայնով հարցրեց հորեղբայրս:
— Երեխաներ են,- ասացի ես: — Երկու տղա, երեք աղջիկ:
— Ի՞նչ են ուզում երեխաները:
— Բակլա ու ալյուր,- ասացի ես,- ու մի քիչ էլ աղ: Ուզածները շատ բան չի:
— Ասա նրանց՝ թող հեռանան,- ասաց հորեղբայրս: — Նա որթնատունկ էտել չգիտի:
— Ամեն մարդ էլ կարող է սովորել:
— Նա կավերի իմ այգին:
— Եվ իր հետ կտանի այն ամենը, ինչը հողում արմատներ չունի,- ասացի ես:
— Ես ժամը տասը սենթ ավելի եմ վճարում, քան ուրիշները:
— Նա ասում է, որ երեսուն սենթը բավական չէ:
— Իսկ որքա՞նն է բավական,- հարցրեց հորեղբայրս:
— Սենյոր Քաբրալ,- դարձա ես մեքսիկացուն,- դուք ժամը երեսուն սենթով կաշխատե՞ք: Իմ հորեղբայրը օգնության կարիք բոլորովին չունի, բայց ձեզ անչափ հավանել է:
— Ընտանիքիս ու կենդանիներիս համար տուն կճարվի՞,- հարցրեց մեքսիկացին:
-Այո,- ասացի ես,- համեստ, բայց հարմարավետ մի տուն կա:
— Աշխատանքը շա՞տ է,- հարցրեց մեքսիկացին:
— Բոլորովին աննշան է,- ասացի ես
— Հաճելի՞ աշխատանք է:
— Անչափ հաճելի է,- ասացի ես,- և առողջության համար օգտակար:
Մեքսիկացին մի պահ լռեց, հետո ծանրաքայլ մոտեցավ մեզ: Չորս շները քայլում էին նրա ետևից, և նրա հինգ երեխաներն արդեն շրջապատում էին հորեղբորս: Ես զգում էի, որ նրանց մոտենալու հետ միասին հորեղբայրս ավելի ու ավելի էր նեղվում:
— Սենյոր,- այսպես դիմեց մեքսիկացին հորեղբորս,- ես կաշխատեմ ձեր այգում:
— Ինձ համար մեծ պատիվ է,- թոթովեց հորեղբայրս:
Նա լրիվ շփոթված էր: Հիմնականում դրա պատճառը շներն էին: Եվ իհարկե երեխաները՝ երկու տղա և երեք աղջիկ: Անկասկած, նաև մեքսիկացու փառահեղ պահվածքը: Եվ, իհարկե, ոչ մի դեպքում հրացանը չէր: Հորեղբայրս երբեք թույլ չէր տա, որ այս աշխարհում որևէ ուժ վախեցներ իրեն:
Ժամը երեքի կողմերը մեքսիկացիներն արդեն տեղավորվել էին իրենց փոքրիկ տնակում, և ես Ժուան Քաբրալին տարա մի որթատունկի մոտ, որպեսզի էտել սովորեցնեմ: Պաբլոն և Պանչոն, կաղ Ֆեդերիկոյի հետ միասին, եկան մեզ հետ:
Ես բացատրում էի նրան ամեն ճյուղը կտրելու նպատակը՝ նախ որթատունկի ձևը պահելու համար, որպեսզի ուժեղ լինի որթատունկը, որ մատղաշ ճյուղերը ձգվեն արևին և այլն: Հետո, երբ անցանք մյուս որթատունկին, ես, մկրատը հանձնելով Ժուանին, հարցրի, թե արդյոք չէր բարեհաճի մի որթատունկ էտել: Ժուանը շատ նրբանկատ գտնվեց և համաձայնեց: Նա աշխատում էր դանդաղ ու մտախոհ, իր երեխաներին ու զարմիկին բացատրելով ամեն ճյուղը կտրելու նպատակը, ինչպես ես էի իրեն բացատրել: Կաղ Ֆեդերիկոն, որ վաթսունին մոտ մի մարդ էր, ուղղակի ցնցված էր: Ես նրան առաջարկեցի գործը շարունակել մինչև մութն ընկնելը, և ինքս վերադարձա հորեղբորս մոտ, որ ֆորդի ղեկին նստած երազում էր:
— Գործերն ինչպե՞ս են,- հարցրեց նա:
— Հրաշալի,- ասացի ես:
Մենք քաղաք էինք գնում վաթսունվեց մղոն արագությամբ, կարծես թե հորեղբայրս ուզում էր փախչել ինչ-որ վախեցնող բանից: Ամբողջ ճանապարհին նա ձայն չհանեց: Միայն երբ Վենտուրա Ավենյու էինք մտնում Ֆեյն Գրաունդզի մոտ, ասաց.
— Այդ բոլոր չորս շները միասին վերցրած մի պեննի էլ չարժեն:
— Շները կապ չունեն,- ասացի ես,- ուղղակի մեքսիկացիները ուրիշ ձևով են աշխարհին նայում:
— Ինձ թվաց, որ շունն ինձ պիտի կծի,- ասաց հորեղբայրս:
— Ոչ,- ասացի,- նրա մտքով էլ չէր անցնում: Անգամ եթե ոտքով խփեիր: Նրա հոգին լի է սիրով: Նույնն էլ մեքսիկացիներն են: Նրանց գողությունը երբեք լուրջ բան չի դառնում:
— Երեխաները առողջ տեսք ունեին,- ասաց հորեղբայրս:
— Ավելի առողջ երբեք չեն լինում:
— Ի՞նչ են ուտում:
— Բակլա և մեքսիկական հաց,- ասացի ես: — Այն բաները, որ քեզ համար անօգուտ են:
— Կարծում ես երբևէ որթատունկ էտել կսովորի՞:
— Անկասկած,- ասացի:
— Չեմ կարծում, թե տրակտորը թռցնի, հը՞:
— Չէ, ասացի,- տրակտորը չափից շատ ծանր է:
— Այդ այգու վրա ես անցյալ տարի ահագին դրամ կորցրի,- ասաց հորեղբայրս:
— Գիտեմ,- ասացի,- նախանցյալ տարի էլ նույն էր:
— Այդ այգին առնելուս օրից դրա վրա դրամ եմ կորցնում,- բողոքեց հորեղբայրս: — Ո՞ւմ է պետք խաղող, ո՞ւմ է պետք չամիչ:
— Միգուցե այս տարի կփոխվի՞:
— Կարծո՞ւմ ես:
— Ինձ թվում է՝ մեքսիկացին հաջողություն կբերի,- ասացի ես:
— Հետաքրքիր է,- ասաց հորեղբայրս,- ես էլ նույնն էի մտածում: Եթե նա տասներեք հոգու կերակրելու է այս ձմեռ, ուրեմն՝ այնքան էլ վատ տարի չի լինի:
— Անցյալ տարվանից ավելի շատ չես կորցնելու,- ասացի:
— ճապոնացիները վատը չեն,- ասաց հորեղբայրս: — Ուղղակի աշխարհին ուրիշ տեսակ են նայում, քան մեքսիկացիները:
— Ճապոնացիները երբեք չորս սովորական շուն չէին պահի,- ասացի:
— Նրանք կքշեին շներին:
— Եվ կքարկոծեին,- ասացի ես:
— Ինձ թվում է՝ այս տարին լավը կլինի:
Մենք այլևս ոչ մի բառ չխոսեցինք ճանապարհին:
Առաջադրանքներ
Ինչպիսի՞ն էր մեքսիկացին։ Պատմվածքի բնորոշող հատվածներից օգտվելով՝ բնութագրի՛ր նրան։
բարձրահասակ, պարզ, ազնիվ և հպարտ մեքսիկացի էր
Բնութագրի՛ր հորեղբորը՝ տեքստից հիմնավորումներո բերելով։
Հորեղբայրը զգուշավոր, երբեմն նախապաշարված մարդ էր
Մի քանի նախադասությամբ պատմվածքի համար ավարտ հորինի՛ր։
Ճանապարհից վերադառնալուց հետո հորեղբայրս ամեն օր կանգնում էր այգու եզրին և հետևում թե ինչպես է Ժուան Քաբրալը աշխատում Շուտով այգին սկսեց կանաչել մի տեսակ ուրիշ ավելի կենդանի լույսով Ամեն օր, երբ մեքսիկացին երեխաների հետ աշխատում էր այգին կարծես այլևս կորուստ չէր բերում Ձմռան վերջում հորեղբայրս խոստովանեց
Գիտե՞ս ինչ երևի մեքսիկացիները ոչ միայն ուրիշ ձևով են աշխարհին նայում այլև ստիպում են որ աշխարհն էլ իրենց նման փոխվի
